Dünyanın En Sıra Dışı Enstrümanlarından Theremin Kars’ta Yankılanacak

Theremin, alışılmış müzik aletlerinden oldukça farklı çalışma biçimiyle dikkat çekiyor. Sanatçı enstrümana fiziksel olarak dokunmadan, ellerini antenlerin çevresinde hareket ettirerek sesin perdesini ve seviyesini kontrol ediyor. Dosyada enstrümanın elektronik müzik çağının başlangıcında önemli bir yere sahip olduğu aktarılıyor.

Peter Theremin ilk kez Kars’a geliyor

Theremin icracısı Peter Theremin, daha önce Türkiye’de sekiz farklı şehri ziyaret ettiğini ancak Kars’a ilk kez geleceğini belirtti. Kars’ın tarihindeki Rus dönemine ilişkin okumalar yaptığını ifade eden Theremin, kentin mimarisini yakından görmek istediğini söyledi.

Kars’ta sahne almanın kendisi için ayrı bir anlam taşıdığını anlatan Theremin, enstrümanın insan sesine benzeyen tınısının Türk müziğine de uygun olduğunu belirtti. Theremin ile makamların icra edilebildiğini ifade eden sanatçı, Türk müziğini bu enstrümanla yorumlamaktan keyif aldığını dile getirdi.

Türk ezgileri de sürpriz olacak

Peter Theremin, Kars konserinde elektronik müzik sanatçısı İliya SymphoCat ile birlikte “Dünyanın Sesi” (Golos Zemli) adlı programı Türkiye’de ilk kez sunacaklarını belirtti.

Programda özgün bestelerin yanı sıra farklı ülkelerin halk şarkıları üzerine doğaçlamalar yapılacak. Theremin, halk müziği ve ambient tınıları; akarsu, kuş, okyanus dalgaları ve doğadan kaydedilmiş farklı seslerle bir araya gelecek. Theremin, repertuvarda Türk ezgilerinin de bulunacağını ancak bunların sürpriz olarak kalacağını söyledi.

“Dokunmadan çalınması insanları büyülüyor”

Karslı dinleyicilerin büyük bölümünün theremini ilk kez canlı izlemesi beklenirken Peter Theremin, enstrümana dünyanın farklı bölgelerinde benzer bir merakla yaklaşıldığını anlattı.

Theremin, “Dokunmadan çalınan bu enstrüman gerçekten büyüleyici bir etkiye sahip” ifadelerini kullanarak yalnızca sesinin değil, çalınış biçiminin de dinleyicilerin ilgisini çektiğini söyledi.

Leon Theremin’in 130’uncu doğum yılına özel

2026 yılı, 1896 doğumlu Sovyet fizikçi ve mucit Leon Theremin’in 130’uncu doğum yılı. Dosyada yer alan bilgilere göre Leon Theremin, 1919’da bilimsel bir cihaz üzerinde çalışırken daha sonra kendi adıyla anılacak elektronik enstrümanı geliştirdi.

Peter Theremin ise Leon Theremin’in ailesinden gelen bir icracı olarak enstrümanın geleneğini sürdürüyor. Dünya genelinde konserler, masterclass ve konferanslar gerçekleştiren sanatçı, tiyatro, sinema ve modern sanat alanlarında da çalışmalar yapıyor.

Konser 25 Ekim’de

TEREM Kültür Platformu tarafından organize edilen turnenin Kars ayağı, 25 Ekim 2026 tarihinde Otel 1924’te gerçekleştirilecek.

Peter Theremin, Karslılara yaptığı çağrıda, “Herkesi Kars Otel 1924'te gerçekleştireceğimiz konserimize davet etmek istiyorum” dedi.

Peter Theremin ile ozel roportaj

1. Kars'ın mimarisi ve tarihinin 19. yüzyılın sonu ile 20. yüzyılın başındaki Rus İmparatorluğu tarihiyle yakından ilişkili olduğunu biliyor muydunuz? Buradaki turneniz öncesinde bu tarihi bağı hissediyor musunuz?

Türkiye genel olarak büyüleyici ve çok çeşitliliğe sahip bir ülke. Önceki ziyaretlerimde konserler vesilesiyle 8 farklı şehri görme fırsatım oldu ve her biri birbirinden tamamen farklıydı. Kars’ın bulunduğu bu denli doğu bir noktaya daha önce hiç gelmemiştim, bu yüzden şehrinizi görmek beni son derece heyecanlandırıyor. Kars tarihinin "Rus dönemi" hakkında okumalar yapmıştım; tüm bunlar gerçekten çok ilgi çekici. Bir Türk şehrinde Rus mimarisini kendi gözlerimle görecek olmak bana büyük bir merak ve heyecan veriyor.

2. Kars gibi çok kültürlü ve eşsiz bir yerde theremin (Rusça termenvoks) konseri verecek olmak sizin için kişisel olarak ne ifade ediyor?

Theremin başlı başına benzersiz bir enstrüman; bu yüzden geleneksel sahnelerin yanı sıra böyle özel ve sıra dışı lokasyonlarda performans sergilemek beni her zaman heyecanlandırıyor. Farklı ülkelerde çalma şansı yakaladığım ya da klip çektiğim sıra dışı mekanlardan oluşan adeta bir koleksiyonum var. Umarım bu kez de buna benzer bir çekim veya performans gerçekleştirebiliriz. Çok kültürlülük boyutuna gelecek olursak; theremin sadece uluslararası alanda kabul görmüş bir enstrüman olmakla kalmıyor, aynı zamanda Doğu ve özellikle Türk müziğine son derece uygun bir dizi özelliğe de sahip: İnsan sesine çok benziyor, oldukça özgür ve dokunaklı bir tınısı var! Theremin ile Türk müziği çalmak ve bu enstrümanın ulusal müzikteki potansiyelini keşfetmek bana büyük bir keyif veriyor.

Ayrıca, Doğu kültürünün temelini oluşturan makamlar her enstrümanda icra edilemezken, theremin ile bu makamları çalmak mümkündür!

3. Konserde dinleyiciler, Kars'ın atmosferiyle bağdaştırdığınız Türk ezgilerini veya eserlerini duyma fırsatı bulacaklar mı?

Evet, çok yakın dostum ve tanınmış elektronik müzik sanatçısı İliya SymphoCat ile birlikte "Dünyanın Sesi" (Golos Zemli) adlı programımızı Türkiye’ye ilk kez getireceğiz. Bu projede kendi özgün bestelerimizin yanı sıra dünyanın farklı ülkelerinden halk şarkılarının temaları üzerine yaptığımız doğaçlamalar yer alıyor. Theremin, halk müziği, ambient türü ve doğa seslerini (örneğin akarsu şırıltısı, kuş cıvıltıları, okyanus dalgaları veya ağustos böceklerinin sesleri gibi gezegenin dört bir yanından toplanmış sesleri) bir araya getiren bu proje gerçekten çok özel. "Dünyanın Sesi" programımız, adeta yeryüzünün üzerinde bir yolculuğa çıkıyormuşçasına gezegenimizin güzelliğine hayran kalmayı amaçlayan, güzellik ve tefekkürle dolu bir tür meditasyon niteliğinde… Bu programın Kars halkının çok hoşuna gideceğine inanıyorum. Ve elbette repertuvarımızda Türk ezgileri de olacak, ancak bu bir sürpriz!

4. Yerel dinleyiciler theremini ilk kez canlı olarak görecek ve duyacaklar. Daha önce Türkiye'de bulundunuz ve dinleyicilerin bu alışılmadık enstrümana nasıl tepki verdiğini biliyorsunuz. Karslı sanatseverlerden nasıl bir tepki bekliyorsunuz?

Dünyanın her yerindeki insanlar theremine aslında hemen hemen aynı tepkiyi veriyor: Dokunmadan çalınan bu enstrüman gerçekten büyüleyici bir etkiye sahip. Dinleyiciler üzerinde adeta sihirli bir tesir bırakıyor; sadece tınısıyla değil, icra tekniğinin kendisiyle de insanları büyülüyor. Müzisyen havada sadece sesleri aramakla kalmıyor, enstrümanla adeta tek bir vücut haline geliyor ve dinleyiciler de kendilerini bu mistik atmosferin içinde buluyor.

5. O akşam konserinize gelecek olan Karslı dinleyicilere ne söylemek istersiniz?

Herkesi Kars Otel 1924'te (1924 Otel) gerçekleştireceğimiz konserimize davet etmek istiyorum. Karslı sanatseverlerin bu geceden büyük bir keyif alacağına eminim. Dinleyicilerin, Mustafa Kemal Atatürk’ün Türkiye Cumhuriyeti’ni kurmaya başladığı aynı yıllarda büyükbüyükbabam tarafından icra edilen ve icat edilen bu eşsiz enstrümanla tanışacak olması benim için ayrı bir mutluluk vesilesi. Bu tarihlerin kesişmesinin sembolik bir anlam taşıdığını düşünüyor; bu anlamın, müzikle birlikte halklarımızı ve kültürlerimizi birbirine daha da yakınlaştırdığına inanıyorum.

LEON THEREMIN Kimdir?

2026 yılı, dünyanın ilk temassız elektronik enstrümanı thereminin mucidi Leon Theremin’in (1896–1993) 130. doğum yılıdır. Elektronik müziğin babası sayılan Sovyet fizikçi ve mucit, çağının çok ötesindeydi.

1919'da bilimsel bir cihaz üzerinde çalışan Theremin, tamamen tesadüf eseri dünyanın ilk elektronik enstrümanını icat etti. Çello çalan ve güçlü bir müzikal kulağa sahip olan mucit, bilimsel grafikler kaydetmek yerine cihazla bir melodi çalmayı başardı. Böylece ilk başta "eteroton" (eterden gelen ses), daha sonra ise mucidinin adıyla "theremin" (Rusça: termenvoks) olarak tarihe geçen bu büyüleyici enstrüman doğmuş oldu.

Mart 1922'de Theremin, enstrümanını Kremlin'de Vladimir Lenin'e sundu. "Havadan gelen müzik"te ilerlemenin sembolünü gören Sovyet lideri, enstrümanı bizzat denemek istedi. Mucidin yardımıyla Glinka'nın "Tarla Kuşu" eserini hatasız çalan Lenin, Theremin'in temassız alarm sistemini de büyük bir heyecanla test etti. Bu görüşme, genç fizikçiye dünya turnesinin kapılarını açtı.

Batı'da icatlarının patentini alan Theremin, kısa sürede bir milyonere dönüştü. ABD'de geçirdiği yıllarda Charlie Chaplin, Sergey Rahmaninov ve Albert Einstein gibi dehalarla yakın dostluk kurdu. Rahmaninov araştırmalarına maddi destek sağlarken, enstrümanı bizzat deneyen Einstein şaşkınlığını şu sözlerle ifade etti: "Bu enstrümanı çalabilmek imkansız."

Theremin, sadece kendi adını taşıyan enstrümanı icat etmekle kalmadı; aynı zamanda ilk otomatik kapı ve aydınlatma sistemlerini, Kremlin ve Ermitaj Müzesi'ni koruyan benzersiz radyo alarmlarını geliştirdi ve mekanik televizyonculuğun ilk çalışan modellerinden birini hayata geçirdi.

Theremin, müzik tarihinin en zor enstrümanlarından biridir. Çello ve soprano karışımı perdesiz, akıcı bir sese sahiptir. Bu aldatıcı sadeliğin ardında büyük bir zorluk yatar: Sanatçı havada adeta körleme hareket ederek "yerinde durmayan" notaları sadece kulağıyla hesaplayıp yakalamak zorundadır. Ses seviyesini kontrol eden sol el ise boşluktan sese bir "nefes" üfler.

Theremin, elektronik müzik çağını başlatan enstrümandır. Onun uzaysal sesi Hollywood bilimkurgu filmlerinin sembolü olmuş; Led Zeppelin, Pink Floyd ve Jean-Michel Jarre gibi efsanelerin müziğinde yankılanmıştır.

Günümüzde dünyada bu enstrümanı profesyonel düzeyde çalabilen en fazla 20 kişiden biri, mucidin torununun oğlu Peter Theremin'dir. Bugün, onun canlı performansını dinlemek ve bu sıra dışı hikayeyi bizzat ondan duymak için eşsiz bir şansa sahipsiniz!

PETER THEREMIN Kimdir?

Mucidin torununun oğlu Peter Theremin, dünyaca ünlü bir virtüöz, besteci ve otantik Rusya Theremin Okulu’nun kurucusudur. Çağımızın bu en önemli icracısı, kusursuz teknikle derin duygusallığı birleştirir. Havada, adeta görünmez tellere dokunuyormuşçasına sergilediği eşsiz el hassasiyeti, enstrümanın "büyülü" sesini en saf haliyle sunar.

Klasik müzikten avangarda uzanan performanslarında theremini, insan sesiyle yarışan canlı bir anlatıcı olarak konumlandırır. Dünya genelinde konserler, masterclass'lar ve konferanslar veren sanatçı; tiyatro, sinema ve modern sanat için müzikler bestelemektedir.

Uluslararası prestijli filarmoni salonlarında sahne alan Peter Theremin’in Türkiye ile köklü bir bağı vardır. Önceki turnelerinde 8 farklı şehirde konserler ve masterclass'lar gerçekleştirmiş; dünyaca ünlü piyanist Anjelika Akbar ile Cumhurbaşkanlığı Külliyesi’nde sahne alarak Kültür Yolu Festivali’ne katılmıştır. 2026'da ülkeye üçüncü kez gelen sanatçı, mucidin 130. doğum yılına adanan bu turneyle iki ülkenin kültürel dostluğunu müzikle pekiştirmeye devam ediyor.

“Kitlesel tüketim çağında theremin; yüksek bir iç kültür, istikrarlı ve titiz bir çalışma gerektiren bir enstrüman olmaya devam ediyor. O, insandan kişisel gelişim ve derin bir bağlılık talep eden, gerçekten de geleceğe ait bir enstrümandır.

Peter: "Theremin her hareketimize yanıt verir: her nefesimize, ruh halimize ve duygularımıza... Leon Theremin, theremin ile insan arasındaki bağın, yalnızca insan ile kendi sesi arasındaki bağla kıyaslanabileceğini söylerdi. Theremin, sonsuz derecede canlı ve göz kamaştırıcı bir fenomendir. Bizim için theremin; insan ruhunun bir mücevheri, muazzam bir zaferi, kutsal ve herkesin içine derinden işleyen bir değerdir. Theremin icra geleneğinin kökeninde bizzat Leon Theremin yer almıştır ve kendisi, bugün bile theremin ile çalışmanın en büyük ve en temel mihenk taşı olmayı sürdürmektedir”.

Bu turne, TEREM Kültür Platformu (Ankara Rus Müziği Müzesi) tarafından organize edilmektedir.

Konser, 25 Ekim, Kars, Otel 1924’de gerçekleşecektir. Biletler buradan alınabilir:

https://www.biletix.com/performance/5CIFK/001/TURKIYE/tr