‘‘Erken dönemde teşhis ile kolon kanserini önlemek mümkün’’

Kanser Nedir?

Kanser, çoğalma kontrolsüz ve anormal şekilde çoğalması sonucunda ortaya çıkan bir hastalık. Normal şartlarda belirli bir düzen içerisinde büyüme, bölünme ve kapsam bakımından sonra programlı olarak yok olur. Ancak kanser durumu bu düzendedir; kontrolsüz biçimde çoğalarak çevre dokulara zarar verir.

Bu normal zamanda zamanla birikerek tümörlerinizdir. Tümörler iyi huylu (iyi huylu) veya kötü huylu (kötü huylu) olabilir. İyi huylu tümörler genellikle çevresel dokulara yayılırken, kötü huylu tümörler çevre dokularına invazyon gösterebilir ve kan ya da lenf yoluyla diğer bölgelere yayılarak metastaz yapabilir.

Kanser; Yayıldığı doku ve organların görünümünü bozarak ciddi sağlık sorunlarına ve yaşam tehdidi eden tablolara yol açabilirsiniz. Ancak erken evrede teşhis edilen kanserlerde tedavi belirgin şekilde devam etmektedir. Bu nedenle erken tanı ve düzenli tarama programlarının hayati önemi vurgulanıyor.

Dünya çapında kanser, kalp ve damar hastalığından sonra ölüme en sık neden olan ikinci dostluk grubudur. Bu durum, kanserin küresel ölçekte de önemli ve öncelikli bir halk sağlığı sorunu olduğunu göstermektedir.

Önemli bir halk sağlığı sorunu olan kanser;

• Yüksek ölüm oranı ve sosyal etki (ailede ve toplumda yaygın kayıplar),

• Yüksek tedavi maliyetleri,

• Erken tanı konulduğunda tedavi şansının düşük olması,

• Kaliteli yaşam süresinde azalmaya yol açması,

nedeniyle halk sağlığı açısından önemi daha da artmaktadır.

Kolorektal (Kalın Bağırsak) Kanser Nedir?

Kolon, ince bağırsağın bitiminden başlayıp anüs ile sonlanan tüp şeklinde bir organdır ve kalın bağırsağın büyük kısmı oluşur. Kalın çıkış; kolon ve rektumdan meydana gelir.

Kolorektal kanser, kolon veya rektum dokusundan kaynaklanan kanserin genel adıdır. Bağırsak oluşumu kontrolsüz çoğalması sonucu gelişir; Gelişen çevrelerde çevre dokulara ve bölümlerinin diğer bölgelerine yayılabilir.

Kolon ve rektum, kanser öncesi lezyonlar (özellikle polipler) odaklı ve endoskopik olarak değerlendirilebilen organlardır. Bu nedenle kolorektal kanser, gelişmeden önce önlenebilen ve erken dönemde saptanabilen kanser türleri arasında yer almaktadır. Polip ve erken dönem kanserler çoğu zaman belirti vermediğinden, tarama programları hayati öneme sahiptir. Tarama sayesinde kansere dönüşmemiş polipler tespit edilerek kanser riski azaltılmakta, erken aşamada tanı konularak tedavi başarısı artırılmaktadır. Kalın gösterim kanseri, ulusal çapta yürütülen kanser tarama programı kapsamında yer almaktadır.

Kolorektal kanserler hem dünyada hem de günümüzde en sık görülen kanser türleri arasındadır. erkeklerde ve üçüncü sırada yer almaktadır. Dünya genelinde her yıl yaklaşık 1,9 milyon yeni vaka görülmekte ve 900 binden fazla kişinin hayatı kaybedilmektedir. Türkiye'de ise yılda yaklaşık 20 bin yeni vaka tespit edilmekte, yaklaşık 8 bin kişi bu hastalıklar nedeniyle yaşadıklarını yitirmektedir.

Görülme performansı Avrupa, Kuzey Amerika ve Avustralya gibi sistemler daha yüksektir. Beslenme bozukluğu, faktörler ve genetik yatkınlık bu farklılıkta rol oynamaktadır. Hastalık 40 yaş altında en düşük seviyede görülürken, 50 yaş ve sonrasında belirgin bir şekilde ortaya çıkması göstermekte; vakaların yaklaşık %85'i 50 yaş ve üzerindeki bireylerde ortaya çıkması mümkündür.

Mart ayı, "Kolorektal (Kalın Bağırsak) Kanser Farkındalık Ayı" kapsamında; toplumsal bilinci artırma, taramanın öneminin dikkat çekmesi ve sağlıklı yaşam becerilerini teşvik etmek amacıyla çeşitli etkinliklerin düzenlendiği özel bir dönemdir.

Kolorektal Kanser Risk Faktörleri:

• Aşırı kilolu veya obez olmak,

• dışarıda aktif olmaması,

• Fazla miktarda işlenmiş gıda tüketimi, (sosis, salam, şekerli/gazlı içecekler, fastfood besinleri, paketli cips vb.)

• Tütün ve tütün yöntemlerini kullanma,

• Alkol kullanımı,

• Cinsiyet (hem iç hem de ölüm oranları erkeklerde kadınlara göre önemli ölçüde daha yüksektir.)

• İleri yaş,

• Kişide kalın çıkış poliplerinin varlığı,

• Kişide inflamatuar çıkış hastalığı öyküsünün varlığı,

• Ailede kalın çıkış polipleri veya kolorektal kanser öyküsünün olması,

• Kalıtsal bir sendromun varlığı (Lynch Sendromu, adenomatöz polipozis sendromları, Kistik Fibrozis vb.)

• Bazı endokrin bulaşıcılık (Tip 2 diyabet, Akromegali vb.)

Kolorektal Kanser salgınları Nelerdir?

Kolorektal kanser belirtileri, tümörün görüntüdeki varlığı ve biriminin başka yerlerine yayılıp genişlediğine (metastaz) göre farklı görünümde parlaklık ama hiçbir belirti kaybı da oluşmaz. Belirti göstermesi durumunda bulunduğu bölgeye göre farklı sorunlara sebep olur.

tarama programlarının net olmaması, bireylerin sinsi ilerleyişi sonucu tarama programları özellikle önem arz eder.

Görülebilecek oluşumlar genel olarak şunlardır:

•siz kilo kaybı

• Uzun süreli saklamazlık, ishal

• Dışkılama alışkanlığında değişiklik

• Kansızlık (anemi), halsizlik

• Gaz sancısı, kramp şikayetleri

• Ağrılı yıkama

• Dışkı renginde değişiklik

• Dışkıda kan görülmesi ya da kayıplardan sonra makattan kan gelmesi

• Bağırsağın tam olarak boşalma hissetmediğini

• Kitle

Bu türün diğer çıkışlarında da görülebilen her semptomda kanser görülmez.

Kolorektal Kanserde Tarama Neden Önemli?

• Kolorektal kanserler çoğu kez belirti vermez uzun süre devam ederler. Bu nedenle amaç, kanser ortaya çıkmadan önce polipleri erken dönemde saptamaktır.

• Polipler genellikle kanserleşmeden ortaya çıkmadan önce ortaya çıkar. Bu polipler erkenden tanımlanıp ayrılsa, kanser gelişimi engellenebilir.

• Tarama sayesinde hem kanser önlenebilir, hem de mevcut kanser erken evrede yakalanarak tedavi edilerek daha etkin hale gelir.

• Özellikle bölümlerde güvenli kan pozitif olan kolonoskopiyle kanserleşmemiş polipler tespit parçalarının çıkarılması, bu da kolorektal kanser riskini ciddi şekilde azaltır.

Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ), ulusal ve uluslararası yayınlar ve Ulusal Kanser Danışma Kurulu önerileriyle; Özellikle sık görülen, en çok ölüme yol açan ve/veya erken teşhis ile tedavi edilebilen, önlenebilen (meme, kalın çıkış ve rahim ağzı) kanserleri için toplumun kaynaklarına ve hastalık yüküne uygun olarak tarama programları yürütülmektedir.

Taramayla Yapılan Kanser Türleri ve Aralıkları

Kanser Türü Hedef Yaş Grubu Yöntem Tarama Sıklığı

Meme Kanseri 40-69 yaş kadın Mamografi 2 yılda bir

Rahim Ağzı (Serviks) Kanseri 30-65 yaş kadın HPV-DNA testi 5 yılda bir

Kolorektal (Kalınbağırsak) Kanseri 50-70 yaş kadın ve erkek Gaitada Gizli Kan Testi (GGK) 2 yıl bir

Bu taramalar ÜCRETSİZ olarak:

• Aile Sağlığı Merkezleri (ASM),

• Erken Kanser Teşhis, Tarama ve Eğitim Merkezleri (KETEM),

• Sağlıklı Hayat Merkezleri (SHM),

• Mobil kanser tarama araçları (Mobil KETEM) aracılığıyla sağlanır.

Fırsatçı taramalar ise 2. ve 3. Basamak Sağlık Kuruluşlarında yapılmaktadır.

"Kolorektal Kanser Taraması Ulusal Standartları" gerekliliği Gaitada Gizli Kan kiti sayesinde hızlı, pratik ve güvenilir bir şekilde 2 yılda bir olarak tarama yapılmaktadır. Tarama kapsamındaki bu yaş sınıfındaki bölümler ayrıca 10 yıllık bir kolonoskopi eğitiminin içeriğidir. Son iki Gaitada Gizli Kan Testi negatif olan 70 yaşındaki kadın ve erkeklerde tarama kesilmelidir.

Tarama sonucu Gaitada Gizli Kan Testi (GGKT) pozitif olan kişilerin ileri tetkik amacıyla ikinci/üçüncü basamak sağlık harcamalarına yönlendirilmektedir.

Birinci derece akrabalarında kolorektal kanser veya adenomatöz polip, ülseratif kolit, crohn hastalığı veya kalıtsal polipozis veya polipozis dışı sendrom öyküsü olan bireylerde 40'tan itibaren taranması önerilir.

Kolorektal Kanser Tanısı ve Tedavisi Nasıldır?

Tanı:

Kolorektal kanser için tanı yöntemleri arasında fizik muayene, görüntüleme(ultrason, bilgisayarlı tomografi (BT) ve manyetik rezonans görüntüleme (MR), PET vb.)veya kolonoskopi ile kolonun iç bölümünün incelenmesi; Histopatolojik inceleme için örnek doku toplama (biyopsi) ve en iyi tedavi seçeneği belirlemek için spesifik genetikler veya biyobelirteçleri tarama amacıyla tıbbi testler yer almaktadır.

Tedavi:

Kolon ve rektum kanseri tedavileri, kanserin türü, ilerleme süreci ve kişinin tedavi geçmişine bağlıdır. Kolon ve rektum kanserinin erken teşhisinde, daha iyi tedavi ve sonuç alınır.

Kolorektal Kanser Riskinizi Azaltmak İçin :

• Kolorektal kanser taramanızı zamanında yaptırın,

• Günde 30-60 dakikalık orta düzeyde fiziksel aktivite yapınız,

• İşlenmiş gıda tüketimini azaltırsınız ve daha fazla taze sebze, meyve ve tam tahıllı ürün tüketirsiniz.

• Normal vücut ağırlığınızı eşitsiz,

• Sigara ve alkol kullanmayı bırakınız,

• Şüpheli ya da olağandışı bir durumda Aile Hekiminize başvurunuz.

"Kanserde Erken Teşhis Hayat Kurtarır"

"Taramanı Yaptır Kanseri Engelle"