Kars hamamlarının isimlerine dikkat!

Kars Tarihi ve Kültürel Mirası Araştırmacısı Yıldırım Öztürkkan'ın "Kars hamamlarının isimlerine dikkat!" başlıklı yazısı şöyle:

2026 Yılı Somut ve Somut Olmayan Kültürel Mirasın Korunması Programı kapsamında desteklenen projenin protokolünün, Kars Valisi Sayın Ziya Polat’ın katılımıyla imzalanması, Kars halkı adına sevindirici bir gelişmedir. İmza töreninde DAP Bölge Kalkınma İdaresi Başkanı Sayın Halil İbrahim Güray ile Kars İl Özel İdaresi Genel Sekreteri Sayın Fatih Tekcan’ın da hazır bulunması, tarihî mirasımızın korunması açısından memnuniyet vericidir.

Erzurum’da çok sayıda hamamın faaliyette olduğu düşünüldüğünde, Kars’ta tarihî hamamlarımızın uzun yıllardır hizmet verememesi önemli bir eksikliktir. Bu nedenle hamamlarımızın yeniden yaşatılmasına yönelik girişimler, Kars adına umut vericidir.

Ancak bu sevindirici gelişmenin gölgesinde, hamamlarımızın isimleriyle ilgili yanlışlıklar, şehrimizin tarihini bilen vatandaşlarımızı üzmüştür. Tarihî yapıları korumak kadar, onları doğru isimlerle tanıtmak da büyük önem taşımaktadır.

Kars’ın tarihî hamamları ve bilinen isimleri

1. Muradiye Hamamı (İlbeyoğlu Hamamı – Balkonlu Hamam)

Kaleiçi Mahallesi’nde, Taş Köprü’nün sağ tarafında bulunan hamamın beden duvarına kazınmış tarihe göre Hicri 1188, Miladi 1774 yılında yapıldığı belirtilmektedir.

2. Cuma Hamamı (Abidin Hamamı – Abid Dağlar / Asri Hamam)

Kars’ın en büyük tarihî hamamı olarak bilinen yapı, Taş Köprü’nün sol tarafında bulunmaktadır. Yapım tarihi 1863 (Hicri 1280) olarak belirtilmektedir.

3. Mazlumağa Hamamı (Topçuoğlu Hamamı)

Namık Kemal Kültür Merkezi’nin karşısında, Beton Köprü’nün sol tarafında bulunan hamamın Hicri 1155, Miladi 1742 yılında yapıldığı ifade edilmektedir.

Kars halkının hafızası göz ardı edilmemelidir

Kars’ta yaşayan 40 yaş üzerindeki pek çok vatandaşımız, bu üç hamamı çocukluğundan ve gençliğinden itibaren tanımaktadır. Ben de yaklaşık 50 yıl boyunca bu hamamlarda yıkandım. Bu yapıların hangi isimlerle anıldığını ve halk arasında nasıl tanındığını çok iyi biliyorum.

Üstelik Kültür Müdürlüğü tarafından geçmişte yerleştirilen tanıtım tabelalarında da hamamların bilinen isimleri yer almaktadır. Söz konusu tabelaların hâlen yapıların önünde bulunması, isimlerin yerel hafızadaki karşılığını göstermesi bakımından önemlidir.

Elbette tarihî yapıların adları, yalnızca sözlü anlatımlara dayanılarak belirlenmemelidir. Arşiv belgeleri, kitabeler, eski haritalar, vakıf kayıtları ve tarihî kaynaklar birlikte incelenmeli; yapının asıl adı ile halk arasında kullanılan adları birbirinden ayrılarak doğru biçimde açıklanmalıdır.

Aleksandr Puşkin’in Kars ziyaretiyle ilgili tarih çelişkisi

Dikkat çekmek istediğim bir diğer önemli konu ise Cuma Hamamı’nın yapım tarihi ile ünlü Rus şair Aleksandr Puşkin’in Kars ziyareti arasındaki tarih uyuşmazlığıdır.

Puşkin, 1829 yılında Kars’a gelmiştir. Cuma Hamamı’nın yapım tarihi ise 1863 olarak belirtilmektedir. Dolayısıyla bu tarihler doğruysa, Puşkin’in 1829 yılında söz konusu hamamda yıkanmış olması tarihsel olarak mümkün değildir.

Bu örnek, tarihî yapıların tanıtımında tarihlerin ve anlatıların titizlikle kontrol edilmesi gerektiğini açıkça ortaya koymaktadır.

Yetkililere çağrımdır

Kars’ın tarihî hamamlarının yeniden işlevlendirilmesi ve kültürel mirasımızın gelecek kuşaklara aktarılması yönündeki çalışmaları destekliyorum. Ancak bu çalışmalar yürütülürken hamamların isimleri, yapım tarihleri ve tarihî geçmişleri de doğru şekilde ele alınmalıdır.

Yetkililerden beklentim;

• Hamamların isimlerinin tarihî belgeler ve yerel kaynaklar ışığında yeniden incelenmesi,
• Yanlış veya eksik isimlendirmelerin düzeltilmesi,
• Yapıların asıl adları ile halk arasında bilinen adlarının tanıtım metinlerinde birlikte ve doğru biçimde belirtilmesi,
• Aleksandr Puşkin’in Kars ziyaretiyle ilgili anlatıların tarihsel gerçeklerle karşılaştırılmasıdır.

Kars’ın kültürel mirası hepimizin ortak değeridir. Bu mirası korumak, yalnızca taş duvarları ayakta tutmak değil, tarihini, adını ve hafızasını da doğru biçimde geleceğe taşımaktır.

Kars’ın tarihî hamamlarıyla ilgili isim yanlışlıklarının yetkililer tarafından incelenmesini ve gerekli düzeltmelerin yapılmasını önemle rica ediyorum.